Avivando el nasayuwe
NASAWE’SXYUWE ĨTXISA (Las Lenguas Vivas)
Nasayuwe ĩtxi ũssa’ msuu msuupa we’wenxii nxuuwã’ ji’pa’ txazsay we’wesapwe’sxa’. Sa’ naa txã’wẽdxihte’ naa yuwe’ ũuste’ ki’ ũskiwe’jnxiisu u’jna ũsyuuna ki’ txãa yuwe’s we’wesa’ ãh we’wesaayuutxna.
Nasawe’sxyuwe ĩtxisa’ mazjwedtepa ũsyuutxna, napa naatee nesyuya’a’ naa jwedsu kpahkxna pa’hna ũsyuun: PT, naa jwedte u’jna ũssa nasa’ ũuste ãate jxuuna ũste ki’ ũskiwe’jnxiitxpa txãa yuwete ipa’kana ũsyuutxna, aça’ ãh we’wena ũsçxa txã’nxuutxna; we’wewa’the ma’kyuu, fxijwa’the ma’kyuu meeçxa’ kĩhkĩhçxa piyawa’jma’kyuu nanpa nasayuweteçehk.
P naate ũssa’ yuwe’sa’ yattetx atu’ tutxhuy we’weya’ piyaçxa nwe’sxwe’sxyakh: nasayuwe, Namuywan, siapede ki’ vxite mazpa.
T naatewe’sxa’ ũskiwe’jnxiiteçxãak ũu’we’ fxi’jwa’the latin, sanskritu na’wẽsa.
PT naate ũssa’ jxuka ãhk atna u’jna ũsyu’ tutxhuy we’weya’ piyana yuhçxha ki’ ũskiwe’jnxiite kũhna we’weçxa’ ki’ txãa we’wenxi’sa’ sxiigmee fxi’jna. Aça’ yuwe na’wẽsa’ Lxiinu ki’ Inges na’wẽsa.
TP yuwe naate ũssa’ txajx u’jna ũsnxi’ jxukatek ja’daçxah takhe’ napa fxiysa’: na’ tutxhu piyanxi’s takhe’çme’ walaana u’çxhak pejxiite wejxaçxãanxa’ja’s pkhaakhçxa we’weya piyaçxa ki’ fxijya’pa piya’ txajx ũskiwe’jnxiite akhna pa’jna.
& Naa yuwe’ maanteya’ ĩtxi ũsu’tx napa ãçxka’ we’wesaa ji’meenxa’tha’ etrusku Guanakus ki’ vxitewe’sx. Aça’ yuwe’ Çxhãçxha ĩitxi u’jna ũsya’a’ PTte meeççxa naate kpahkxna pa’ja ji’pa’; ma’jiwẽeçxaka ya’ txẽ’jĩ’ ew Çxhãçxhana pa’jxa’a’ na’s kpahkxya’ ipeeyçxa yuwe’sa’ atuu ji’pa’ maz we’wesaa ũsçxa’ tutxhuy ki’ uskiwenxiite jxuuna u’jna we’wena ki’ we’wenxi’sa’ fxi’jna msũupa ki’ mdeepa. Vxite ujweduh u’jya’ isanxi’ utxutxayu’ kaakuuju’ya’ ewupaatxna napa utxãçxãa kaakũuju’sa’ ĩtxi nesyuuwa’theyu’ nuuypa’jwa’sameeta’.
Yuwe jwed PTete ũsyuuna aça’ çxhab ũusa’ fxi’zeya’ pũ’txhuy nasayuwe’s atna yuhçxa kĩ’ ũskiwe’jnxitepa txãajũyçxaa çxhãçxhana u’jna ũsyuuna we’wena ki’ fxi’jna txajx ũusyaakxnxiitx kĩ’ kĩhçxah stxaana u’jnxisupa. Ma’jĩçxaka ya’txẽ’jĩ’ kwe’sxnasa’ txãawẽ’sx fxi’zeya’ takhna yuunxi’ PTe’ meeçxa’ TPte’. Aça’ nyaafxtewe’sxa’ pu’txhuy we’wenxi’s piyaçxa kĩ’ txãa yuwetey kĩh piyanxiitxi’ ipa’kana yuhna ũssa’ nxjĩ’yãk piyanxiisa’ naapa’ka sa’ naasuwe’sxa’ yuwe’ makwe ãhtepa ãh jiiyuuna, (P) Aça’ e’ste walaana piyana yuunxii txã’ ũskiwe’the atna kũunxi’ we’wewa’jma’kyu meeçxa’ fxi’jwa’ma’kyuu kĩ’ kĩhçxa piyawa’thepa. (T) Naapkaçxha’ e’stewe’sxa’, txajx kwekwe jwedte’ peemakwe ũuskaaçxhãçxha’jnxiite’ txãawẽ’sxa’ we’weya’ jiimeesa we’weya’ ki’ fxi’jwa’ja’spa piyaçxa ãçxha’ ãh atna yuhna ũssaata’. Naapa’ka naa wejxate txansay, naawẽsxa’ nasa jxukasatx, we’wena fxi’zenxi’s yuwekaakwẽtu’sa’s kutxi’jsaata’ nasa çxhabte’. Naawẽ’sxa’ yuwe’s vxite ahsu kaatxuhdeya’ jxuuna u’jna ũsya’ ewuwa’sata ũus kaaji’pu’jna, kĩ’ mawẽntepa nes kxnu’ju’jna. Aça’ naawẽ’sx ji’me’ thẽysa yuuna vxite çxkansu yu’skhẽwna ũswẽẽete’.
Napa jxuka kxẽ’jĩçxa’ we’weya’ jiimee meeçxa’ fxi’jya’ jiimeesapa’ka e’ste yuhna ũssa’ ãhmeesata’ jĩnxiime’: wejxpa ãh jiisa ki’ ãhmee jiisawe’sxa’ txteeçxah yuwe’sa’ atpu’çxhna u’jna ũssaata’.
Teeçx pe’la’ luuçxuhy we’wesaa yuhna usta’ pu’txhujuy (P) txãawẽ’sx uywe’sa’ dxiidxii txaajsamee wewenaçxaa walaana yuhna ũssawe’sx txãawẽ’sx mamawẽ’sx yakh piyaçxa fxi’zena yuhna ũssa bakaçxhyuhpa uskiwe’jdxi’ju atxahna. Naawẽ’sxa’ ji’punxii meh walasa uyna yuhna ũsu’tx we’wenxiite piyana kĩh piyanxiitx ki’ kaatxudenxi, kĩh jiiyuunxitxpa. Naawẽ’sxtxi maa ẽetey kĩ’ tuxhtey kaapiya’jnxi nxuuçxa ki’ txãa yuweyakh luuçxkwetx iwaalaana u’jwe’. Aça’ ũskiwe’jnxiijuy yuwe atxaajsa’ dxiju yu’akhçxa mjĩinxa’ takhe ji’pta’ naa wala jii we’wena fxi’zenxi’sa’.
Vxite pe’late’, uskiwe’jnxiite piyasate yuhna ũsa’ fxi’zena u’jweçte’ peejx yahkxçxa we’weya’ piyanxii (t) yuwe’s peejx yaakxwa ũuste akhya’ ewuuna ki’ we’weya’ kaaewu’the’ nasa’ jxuka ãhsa nxuuna pa’jana txã’ TP-a’.
Txã’wẽyçxaa naate kxsusnxiimee vxite jwed yuwe atsaa yuhna ũsta’ & we’we’çmeeta’ napa yuwepu’çxhya’ meh wala ãhta’ kwe’sxa’ we’we’çmeetha’w jxuka ivxiituna skhẽewpa’ka açpa i’kwe’sxa’ ji’pi’kwe sa’ ma’tepa meen nuuyçxhãçxhawe jisaa. Aça’ naawẽ’sxtxipa dxiju akhçxa yuwe’sa’ atte’ pu’çxhwa’sata’ txãawẽ’sxa’ ivxiitçxapa vxiteyuwe’s piyaatxna aça’ we’wesa’ jwee pẽhnana u’jwetxna naapa’ka.